Ses kısıklığı; sesin boğuk, çatallı, zayıf, nefesli veya normalden daha gergin çıkmasıdır. Bazı kişilerde ses perdesinde değişiklik, konuşurken çabuk yorulma ve sesi çıkarmak için daha fazla efor harcama şeklinde de hissedilebilir.

Bağırmak, uzun süre konuşmak, şarkı söylemek ve üst solunum yolu enfeksiyonları ses kısıklığının sık görülen nedenleridir. Çoğu geçici ses değişikliği, sesin doğru şekilde dinlendirilmesi ve yeterli sıvı tüketimiyle düzelebilir.

Bununla birlikte uzun süren ses kısıklığı; ses teli nodülü, polip, reflü, ses teli felci, tiroit hastalıkları veya gırtlak bölgesindeki daha ciddi hastalıklarla ilişkili olabilir. Özellikle dört haftadan uzun süren veya giderek kötüleşen ses değişiklikleri ihmal edilmemelidir.

Yaşam Hastaneler Grubu’nda ses kısıklığı, ses teli hastalıkları ve gırtlak problemleri için Kulak Burun Boğaz bölümünden değerlendirme alınabilir.

Ses Kısıklığı Nedir?

Ses, akciğerlerden gelen havanın gırtlakta bulunan ses tellerini titreştirmesiyle oluşur. Ses tellerinin yüzeyinde şişlik, tahriş, kuruluk veya hareket bozukluğu meydana geldiğinde sesin kalitesi değişebilir.

Ses kısıklığında şu değişiklikler görülebilir:

• Sesin boğuk çıkması
• Çatallı veya gıcırtılı ses
• Ses gücünde azalma
• Konuşurken çabuk yorulma
• Ses perdesinin değişmesi
• Nefesli ses
• Sesi çıkarmak için zorlanma
• Konuşma sırasında boğazda rahatsızlık
• Sık boğaz temizleme ihtiyacı

Ses kısıklığı tek başına bir hastalık değil, farklı durumların sonucunda ortaya çıkabilen bir belirtidir.

Ses Kısıklığı Neden Olur?

Ses kısıklığının en yaygın nedenleri sesin aşırı kullanılması, akut larenjit, sigara kullanımı, reflü ve alerjik hastalıklardır.

Başlıca nedenler şunlardır:

• Bağırmak veya yüksek sesle konuşmak
• Uzun süre şarkı söylemek
• Akut larenjit
• Soğuk algınlığı ve viral enfeksiyonlar
• Kronik öksürük
• Sigara ve diğer tütün ürünleri
• Pasif sigara dumanı
• Reflü
• Alerji
• Astım ve bazı inhaler ilaçlar
• Ses teli nodülü
• Ses teli polipi veya kisti
• Ses teli kanaması
• Ses teli felci
• Tiroit hastalıkları
• Parkinson ve diğer nörolojik hastalıklar
• Yaşa bağlı ses değişiklikleri
• Baş-boyun veya tiroit ameliyatları
• Entübasyon
• Gırtlak ve çevresindeki tümörler
• Fonksiyonel ses bozuklukları

Sesin Aşırı Kullanılması

Bağırmak, yüksek sesle konuşmak veya uzun süre şarkı söylemek ses tellerinde geçici şişlik ve tahrişe neden olabilir.

Öğretmenler, çağrı merkezi çalışanları, şarkıcılar, antrenörler, satış görevlileri ve gün boyu konuşarak çalışan kişilerde sesin yanlış veya aşırı kullanımına bağlı sorunlar daha sık görülebilir.

Akut Larenjit

Larenjit, gırtlağın ve ses tellerinin iltihaplanmasıdır. Çoğunlukla viral üst solunum yolu enfeksiyonlarıyla birlikte gelişir.

Akut larenjitte şu belirtiler görülebilir:

• Ses kısıklığı
• Ses kaybı
• Boğaz ağrısı
• Kuru öksürük
• Boğazda kuruluk
• Hafif ateş
• Sürekli boğaz temizleme ihtiyacı

Çoğu akut larenjit vakası kısa sürede düzelir. Ancak sesin zorlanmaya devam edilmesi iyileşmeyi geciktirebilir.

Reflü

Mide içeriğinin yemek borusuna ve gırtlak bölgesine ulaşması ses tellerinde tahrişe yol açabilir. Bu durum her zaman belirgin mide yanması oluşturmayabilir.

Reflüyle ilişkili olabilecek belirtiler şunlardır:

• Sabahları daha belirgin ses kısıklığı
• Boğazda takılma hissi
• Sürekli boğaz temizleme
• Kuru öksürük
• Ağıza acı su gelmesi
• Mide yanması
• Yatınca artan yakınmalar

Her ses kısıklığının nedeni reflü değildir. Yalnızca belirtilere bakılarak uzun süreli reflü ilacı kullanılmamalıdır.

Sigara Kullanımı

Sigara dumanı ses tellerinde kronik tahrişe ve ödeme neden olabilir. Uzun süreli tütün kullanımı ses teli hastalıkları ve gırtlak kanseri açısından da önemli bir risk faktörüdür.

Sigara kullanan bir kişide yeni başlayan veya geçmeyen ses kısıklığı daha erken değerlendirilmelidir.

Ses Teli Nodülü ve Polipi

Ses teli nodülleri genellikle sesin uzun süre yanlış kullanılmasına bağlı gelişen, çoğunlukla iki taraflı ve iyi huylu oluşumlardır.

Polipler ise tek taraflı olabilir ve ani ses zorlanması, sigara kullanımı veya kronik tahrişle ilişkili gelişebilir.

Bu lezyonlarda ses terapisi, ses hijyeni ve gerekli durumlarda cerrahi tedavi uygulanabilir.

Ses Teli Felci

Ses tellerinden birinin veya her ikisinin yeterince hareket edememesi ses kısıklığına neden olabilir.

Ses teli felci şu durumlarla ilişkili olabilir:

• Tiroit ameliyatı
• Boyun veya göğüs ameliyatı
• Sinir hastalıkları
• Enfeksiyonlar
• Boyun ve göğüs bölgesindeki kitleler
• Nedeni belirlenemeyen sinir hasarı

Ses kısıklığına sıvı içerken öksürme, yutma güçlüğü veya nefes darlığı eşlik edebilir.

Ses Kısıklığına Ne İyi Gelir?

Geçici ve hafif ses kısıklığında uygulanabilecek temel yöntemler şunlardır:

• Sesi zorlamamak
• Mümkün olduğunca az konuşmak
• Fısıldamaktan kaçınmak
• Yeterli su içmek
• Ortam havasını nemlendirmek
• Sigara ve dumandan uzak durmak
• Alkolü sınırlandırmak
• Boğaz temizleme alışkanlığını azaltmak
• Uygun sıcaklıkta içecekler tüketmek
• Reflüyü artıran alışkanlıklardan kaçınmak
• Yeterli uyumak

Ses kısıklığını geçirecek tek bir bitkisel ürün veya içecek bulunmamaktadır. Ev uygulamalarının amacı ses tellerinin tahrişini azaltmak ve iyileşme sürecini desteklemektir.

Sesinizi Dinlendirin

Ses kısıklığı sırasında konuşma süresinin azaltılması ses tellerinin toparlanmasına yardımcı olabilir.

Tamamen konuşmamak her durumda gerekli değildir. Ancak şu davranışlardan kaçınılmalıdır:

• Bağırmak
• Şarkı söylemek
• Gürültülü ortamda ses yükseltmek
• Uzun telefon görüşmeleri yapmak
• Sesi zorlayarak konuşmak
• Fısıldamak

Fısıldamak sanılanın aksine bazı kişilerde ses tellerine daha fazla yük bindirebilir. Bunun yerine kısa süreli, rahat ve doğal bir ses tonu kullanılmalıdır.

Yeterli Su İçin

Yeterli sıvı tüketimi ağız ve boğaz kuruluğunu azaltmaya yardımcı olur. Su, ses tellerine doğrudan temas etmese de vücudun genel sıvı dengesini destekler.

Sıvı ihtiyacı kişinin yaşına, sağlık durumuna, fiziksel aktivitesine ve hava koşullarına göre değişir.

Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler hekimlerinin önerdiği miktarı aşmamalıdır.

Ortam Havasını Nemlendirin

Kuru hava, boğaz ve gırtlak bölgesindeki hassasiyeti artırabilir. Ortam nemlendiricisi kullanmak veya odanın aşırı kuru olmasını önlemek rahatlama sağlayabilir.

Nemlendirici cihazların düzenli temizlenmemesi bakteri ve küf oluşumuna yol açabilir. Cihaz üreticisinin temizlik talimatlarına uyulmalıdır.

Ilık İçecekler Tüketilebilir mi?

Ilık su, çorba veya kafeinsiz içecekler boğazdaki kuruluk ve rahatsızlık hissini azaltabilir. Çok sıcak içecekler ise tahrişe neden olabilir.

İçeceğin sıcaklığı rahat içilebilecek seviyede olmalıdır.

Bal Ses Kısıklığına İyi Gelir mi?

Bal, boğaz tahrişi ve öksürük hissini geçici olarak hafifletebilir. Ancak ses teli nodülü, polip, felç veya tümör gibi hastalıkları tedavi etmez.

Bir yaşından küçük çocuklara botulizm riski nedeniyle bal verilmemelidir. Diyabet hastaları da balı şeker içeren bir besin olarak değerlendirmelidir.

Tuzlu Su Gargarası Yapılabilir mi?

Ilık tuzlu su gargarası ağız ve boğazdaki tahriş hissini azaltabilir. Ancak gargara ses tellerine doğrudan ulaşmaz ve ses teli hastalıklarını tedavi etmez.

Hazırlanan su yutulmamalıdır. Tansiyon veya tuz kısıtlaması bulunan kişilerin sık ve yoğun uygulamalardan kaçınması daha uygun olabilir.

Pastil ve Sakız Yararlı mıdır?

Şekersiz sakız veya pastil, tükürük üretimini artırarak ağız ve boğaz kuruluğunu azaltabilir. Ancak uyuşturucu etkili bazı pastiller ağrıyı maskeleyerek kişinin sesini daha fazla zorlamasına neden olabilir.

Çok yoğun mentol içeren ürünler bazı kişilerde kuruluk veya reflü yakınmasını artırabilir.

Bitki Çayları Ses Kısıklığını Geçirir mi?

Ihlamur, papatya veya zencefil gibi içecekler ılık tüketildiğinde boğazdaki rahatsızlık hissini azaltabilir. Ancak bunların ses kısıklığının nedenini tedavi ettiği veya iyileşmeyi belirgin biçimde hızlandırdığı kesin olarak gösterilmemiştir.

Bitkisel ürünler şu kişilerde dikkatli kullanılmalıdır:

• Gebeler
• Emzirenler
• Çocuklar
• Alerjisi olanlar
• Kan sulandırıcı kullananlar
• Tansiyon veya kalp ilacı kullananlar
• Karaciğer veya böbrek hastaları

Meyan kökü tansiyonu yükseltebilir, sıvı tutulumuna ve ilaç etkileşimlerine neden olabilir. Kontrolsüz kullanılmamalıdır.

Elma Sirkesi Ses Kısıklığına İyi Gelir mi?

Elma sirkesinin ses kısıklığını tedavi ettiğini gösteren yeterli bilimsel kanıt yoktur. Asidik yapısı nedeniyle reflü ve boğaz tahrişini artırabilir.

Ses kısıklığı için elma sirkesi içmek veya gargara yapmak önerilen standart bir tedavi değildir.

Uçucu Yağ Buharı Güvenli midir?

Sıcak buhar bazı kişilerde kuruluk hissini azaltabilir. Ancak kaynar su ciddi yanıklara yol açabilir.

Okaliptüs, nane veya benzeri uçucu yağlar alerjik reaksiyon, astım atağı, göz ve solunum yolu tahrişi oluşturabilir. Özellikle çocuklarda doğrudan buhar uygulaması güvenli olmayabilir.

Nemlendirme için duş buharı veya temiz bir ortam nemlendiricisi daha kontrollü seçeneklerdir.

Ses Kısıklığında Kaçınılması Gerekenler

İyileşme sürecinde şu davranışlardan kaçınılmalıdır:

• Sigara içmek
• Pasif sigara dumanı
• Bağırmak
• Fısıldamak
• Uzun süre konuşmak
• Sürekli boğaz temizlemek
• Çok sıcak içecekler
• Aşırı alkol
• Gece geç saatte ağır yemek
• Reflüyü artıran yiyecekler
• Hekim önerisi olmadan antibiyotik veya kortizon kullanmak

Boğazı Temizlemek Sese Zarar Verir mi?

Sürekli boğaz temizlemek, ses tellerinin birbirine sert şekilde çarpmasına neden olabilir. Bu davranış tahrişi ve ses kısıklığını artırabilir.

Boğaz temizleme ihtiyacı geldiğinde şu yöntemler denenebilir:

• Bir yudum su içmek
• Sessizce yutkunmak
• Burundan nefes almak
• Hafifçe öksürmek yerine kontrollü nefes vermek

Boğaz temizleme ihtiyacı uzun sürüyorsa reflü, alerji veya başka bir neden araştırılmalıdır.

Ses Kısıklığı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı sürecinde öncelikle yakınmaların süresi, başlangıç şekli ve eşlik eden belirtiler değerlendirilir.

Hekim şu bilgileri sorgulayabilir:

• Ses kısıklığının ne zaman başladığı
• Yakın zamanda enfeksiyon geçirilip geçirilmediği
• Sesin yoğun kullanılıp kullanılmadığı
• Sigara ve alkol kullanımı
• Reflü belirtileri
• Meslek ve ses kullanım düzeyi
• Daha önce geçirilen ameliyatlar
• Entübasyon öyküsü
• Kullanılan ilaçlar
• Yutma veya nefes alma güçlüğü
• Boyunda şişlik bulunup bulunmadığı

Gerekli durumlarda gırtlak ve ses telleri ince bir kamera yardımıyla görüntülenir. Bu işlem laringoskopi olarak adlandırılır.

Ses Kısıklığında Laringoskopi Ne Zaman Yapılır?

Ses kısıklığı dört hafta içinde düzelmiyor veya belirgin şekilde iyileşmiyorsa ses tellerinin görüntülenmesi gerekir.

Şu durumlarda dört hafta beklenmeden daha erken inceleme yapılabilir:

• Nefes alma güçlüğü
• Boyunda kitle
• Kanlı balgam
• Yutma güçlüğü
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sigara kullanımı
• Yakın zamanda entübasyon
• Baş-boyun veya göğüs ameliyatı
• Profesyonel ses kullanımı
• Ani gelişen belirgin ses kaybı
• Gırtlak kanseri şüphesi

Ses Kısıklığı Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi ses kısıklığının nedenine göre planlanır. Her hastaya aynı ilaç veya ev uygulaması verilmez.

Tedavi seçenekleri şunları içerebilir:

• Ses hijyeni eğitimi
• Ses terapisi
• Enfeksiyonun takibi
• Alerji tedavisi
• Reflünün yaşam tarzı ve gerekli durumlarda ilaçla yönetimi
• Nodül veya poliplerin takibi
• Cerrahi tedavi
• Ses teli enjeksiyonları
• Ses teli felcine yönelik işlemler
• Nörolojik hastalığın tedavisi
• Tümörlerde cerrahi, radyoterapi veya diğer onkolojik tedaviler

Ses Terapisi Nedir?

Ses terapisi, sesin daha sağlıklı ve daha az zorlanarak kullanılmasını öğretmeyi amaçlayan bir tedavidir. Özellikle nodül, fonksiyonel ses bozukluğu ve mesleki ses kullanımına bağlı sorunlarda yararlı olabilir.

Ses terapisine başlanmadan önce ses tellerinin KBB uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Antibiyotik Gerekir mi?

Ses kısıklığının en sık nedenlerinden biri viral larenjit olduğu için antibiyotik çoğu hastada gerekli değildir.

Antibiyotik yalnızca bakteriyel enfeksiyon düşünülen uygun hastalarda hekim tarafından reçete edilmelidir.

Kortizon Kullanılır mı?

Kortizon bazı özel durumlarda ses teli ödemini azaltmak amacıyla kullanılabilir. Ancak yan etkileri nedeniyle ses telleri görüntülenmeden ve neden belirlenmeden rutin olarak kullanılmamalıdır.

Özellikle profesyonel ses kullanıcılarının hızlı ses açılması amacıyla kontrolsüz kortizon kullanması ses teli hasarını gizleyebilir.

Reflü İlacı Her Ses Kısıklığında Kullanılır mı?

Hayır. Reflü belirtileri veya laringoskopik değerlendirme olmadan her ses kısıklığında uzun süreli reflü ilacı başlanması doğru değildir.

Tedavi kişideki belirtiler ve muayene bulgularına göre planlanmalıdır.

Ses Kısıklığında Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda Kulak Burun Boğaz değerlendirmesi önerilir:

• Ses kısıklığı dört haftadan uzun sürüyorsa
• Ses giderek kötüleşiyorsa
• Tekrarlayan ses kaybı varsa
• Konuşmak için belirgin efor gerekiyorsa
• Sigara kullanılıyorsa
• Boyunda şişlik veya kitle varsa
• Yutma sırasında ağrı veya takılma varsa
• Açıklanamayan kilo kaybı varsa
• Ses kısıklığı ameliyat veya entübasyon sonrasında başladıysa
• Profesyonel olarak ses kullanılıyorsa
• Çocukta ses kısıklığı sürekli tekrarlıyorsa

Hangi Belirtiler Acildir?

Şu belirtiler varsa acil sağlık değerlendirmesi gerekir:

• Nefes almakta güçlük
• Solunum sırasında ıslık veya yüksek ses
• Tükürüğü yutamama
• Ağızdan kan gelmesi
• Şiddetli boğaz veya boyun şişliği
• Ani gelişen konuşma bozukluğu ve yüz-kol güçsüzlüğü
• Alerji sonrası dil, dudak veya boğaz şişmesi
• Çocukta havlar tarzda öksürükle birlikte solunum sıkıntısı
• Yabancı cisim kaçması şüphesi

Çocuklarda Ses Kısıklığı Neden Olur?

Çocuklarda ses kısıklığının en sık nedenleri üst solunum yolu enfeksiyonları ve sesin yoğun kullanılmasıdır. Bağırma, yüksek sesle oyun oynama ve okul ortamındaki yoğun konuşma ses teli nodüllerine zemin hazırlayabilir.

Çocuklarda ayrıca şu nedenler görülebilir:

• Larenjit
• Krup
• Alerji
• Reflü
• Ses teli nodülü
• Ses teli polipi
• Doğumsal ses teli sorunları
• Yabancı cisim
• Entübasyon sonrası tahriş

Çocukta nefes darlığı, havlar tarzda öksürük, morarma veya tükürüğü yutamama varsa acil değerlendirme gerekir.

Tiroit Ameliyatı Sonrası Ses Kısıklığı

Tiroit ameliyatından sonra entübasyona bağlı geçici tahriş veya ses tellerini hareket ettiren sinirlerin etkilenmesi nedeniyle ses değişikliği görülebilir.

Ses kısıklığının süresi ve iyileşme olasılığı etkilenmenin derecesine göre değişir. Ameliyat sonrası başlayan ve devam eden ses değişikliğinde ses telleri görüntülenmelidir.

Akciğer Hastalıkları Ses Kısıklığı Yapar mı?

Ses tellerini hareket ettiren sinirlerden biri göğüs boşluğuna kadar uzanır. Akciğer, göğüs boşluğu veya lenf bezlerindeki bazı hastalıklar bu sinire baskı yaparak ses teli hareketini bozabilir.

Bu nedenle özellikle sigara kullanan, uzun süren öksürüğü veya açıklanamayan kilo kaybı bulunan kişilerde geçmeyen ses kısıklığı değerlendirilmelidir.

Dünyadan Ses Kısıklığı Verileri

Ses kısıklığı çocuklarda ve yetişkinlerde sık görülen bir yakınmadır. Özellikle öğretmenler, şarkıcılar ve yoğun telefon görüşmesi yapan çalışanlar gibi profesyonel ses kullanıcılarında daha sık ortaya çıkabilir.

Çocukların önemli bir bölümünde yaşamlarının herhangi bir döneminde ses kısıklığı görülebilir. Çoğu vaka sesin yanlış kullanımı ve enfeksiyonlarla ilişkili olsa da uzun süren ses değişikliklerinde ses tellerinin incelenmesi gerekir.

Güncel klinik yaklaşım, nedeni belirlenemeyen ve dört hafta içinde düzelmeyen ses kısıklığında laringoskopi yapılmasını esas almaktadır.

Ses Kısıklığı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Su İçmek Ses Kısıklığına İyi Gelir Mi?

Yeterli su tüketmek ağız ve boğaz kuruluğunu azaltabilir ve ses hijyenini destekleyebilir. Ancak ses telindeki polip veya felç gibi yapısal sorunları tedavi etmez.

Ses Kısıklığı En Hızlı Nasıl Geçer?

Sesin zorlanmaması, fısıldamaktan kaçınılması, yeterli sıvı alınması ve sigara dumanından uzak durulması iyileşmeyi destekleyebilir. Sesin ne kadar sürede düzeleceği altta yatan nedene bağlıdır.

Ses Kısıklığı Kaç Günde Geçer?

Viral enfeksiyon veya ses zorlanmasına bağlı vakalar çoğunlukla birkaç gün ile iki hafta içinde düzelebilir. Dört haftayı geçen ses kısıklığında KBB muayenesi gerekir.

Fısıldamak Sesi Dinlendirir mi?

Hayır. Fısıldamak bazı kişilerde gırtlak kaslarını ve ses tellerini daha fazla zorlayabilir. Az ve doğal bir ses tonuyla konuşmak daha uygundur.

Ses Kısıklığı Kanser Belirtisi Mmidir?

Çoğu ses kısıklığı kanser nedeniyle oluşmaz. Ancak uzun süren, özellikle sigara kullanan kişilerde görülen ses kısıklığı gırtlak ve çevresindeki hastalıklar açısından değerlendirilmelidir.

Reflü Ses Kısıklığı Yapar mı?

Evet. Mide içeriğinin gırtlağa ulaşması ses tellerinde tahrişe neden olabilir. Ancak her ses kısıklığının nedeni reflü değildir.

Ani Ses Kısıklığı Neden Olur?

Bağırma, akut enfeksiyon, alerjik reaksiyon veya ses teli kanaması ani ses değişikliğine neden olabilir. Ani ses kaybı özellikle yoğun ses kullanımından sonra gelişmişse ses zorlanmamalı ve KBB değerlendirmesi alınmalıdır.

Ses Kısıklığı İçin Hangi Bölüme Gidilir?

Ses kısıklığı için Kulak Burun Boğaz bölümüne başvurulmalıdır.

Ses Kısıklığında Kahve İçilebilir mi?

Kahve herkes için tamamen yasak değildir. Ancak aşırı kafein tüketimi bazı kişilerde ağız kuruluğunu veya reflü yakınmalarını artırabilir. Kahve tüketiliyorsa yeterli su alınmalıdır.

Boğaz Pastili Ses Kısıklığını Tedavi Eder mi?

Pastil boğaz kuruluğunu ve tahriş hissini geçici olarak azaltabilir. Ancak ses tellerindeki hastalığı tedavi etmez.

Ses Kısıklığında Konuşmamak Gerekir mi?

Şiddetli ses zorlanması veya ses teli kanaması şüphesinde hekim tam ses istirahati önerebilir. Hafif vakalarda ise konuşmayı azaltmak ve sesi zorlamamak çoğu zaman yeterlidir.

Ses kısıklığı çoğunlukla sesin aşırı kullanılması, viral larenjit, sigara dumanı veya reflü gibi nedenlerle ortaya çıkar. Sesi zorlamamak, yeterli sıvı tüketmek, ortam havasını nemlendirmek ve fısıldamaktan kaçınmak iyileşmeyi destekleyebilir.

Elma sirkesi, uçucu yağ buharı ve bitkisel ürünlerin ses kısıklığını tedavi ettiği kesin olarak gösterilmemiştir. Antibiyotik, kortizon ve reflü ilaçları da neden belirlenmeden kullanılmamalıdır.

Dört haftadan uzun süren, giderek kötüleşen veya nefes alma ve yutma güçlüğüyle birlikte olan ses kısıklığında gecikmeden uzman değerlendirmesi yapılmalıdır.

Yaşam Hastaneler Grubu’nda ses kısıklığı, ses teli nodülleri, polipler, reflüyle ilişkili ses sorunları ve diğer gırtlak hastalıklarının değerlendirilmesi için Kulak Burun Boğaz bölümünden destek alınabilir.